Wanneer we denken aan een angstige hond, beelden we ons voornamelijk een hond in die met zijn staart tussen zijn poten en met grote ogen in elkaar krimpt.

Alhoewel dit inderdaad de lichaamstaal is die gelinkt wordt aan het hebben van een angstige gemoedstoestand, is er nog een andere vorm van angst die misbegrepen is en soms regelrecht verkeerd wordt gelezen: Angst dat zich uit in hyperalert gedrag.

Deze angst uit zich in rusteloosheid, onmogelijkheid om zich te focussen en stil te zitten, impulsiviteit en hyperactiviteit.

Typisch voor deze angst is de hyperalertheid of hyperwaakzaamheid : de hond is zeer gevoelig aan alles in de omgeving en ziet overal gevaar. Hierdoor ontstaat er een continu gevoel van onveiligheid waardoor hij snel reageert op prikkels. Deze reactiviteit kan zelfs omslaan naar agressie.

Een goed mensenvoorbeeld hiervan is wanneer je na het kijken van een horrorfilm in het donker terug naar huis moet wandelen. Door de angst die de film heeft opgewekt ben je zeer alert op elk geluid in de omgeving. Je beeldt je overal gevaar in en zou misschien zelfs schreeuwen of durven slaan op de persoon die op dat moment op jouw schouder tikt om je de weg te vragen. 

Deze hyperalertheid, die een belangrijke rol speelt in angststoornissen, leidt vaak tot een overreactie op de omgeving. Er is een continu gevoel van onveiligheid waardoor alles als een bedreiging wordt gezien.

Vaak worden honden die dit gedrag vertonen verkeerdelijk gezien als ‘hyperactief’ of zelfs ‘zeer enthousiast’. Dit terwijl angst en stress eigenlijk de oorzaak is.

Een voorbeeld van een echte case in training is de volgende: Jay is een border collie die al verschillende mensen gebeten heeft die het huis betreden. De eerste keer dat ik Jay zag werd mij al snel duidelijk dat dit eigenlijk een zeer angstige hond is. Jay piept non stop, scant constant zijn hele omgeving af (op zoek naar gevaar) en reageert op bijna elke prikkel die hij niet kent. Hij is zeer onrustig en zal de hele tijd heen en weer lopen, blaffen en neurotisch gedrag vertonen.
Doordat de baasjes van Jay hem niet de nodige begeleiding geven (via de leiband of een ander communicatiemiddel) staat Jay eigenlijk alleen in de keuze van hoe hij met deze angst moet omgaan. Dit resulteert in agressie. Het is voor hem namelijk de enige uitweg die hij nog ziet om de angstaanjagende prikkels weg te jagen (en het werkt!)

Wat is het verschil tussen hyperalertheid uit angst en hyperactiviteit?

De hyperalertheid die voortkomt uit angst onderscheidt zich door het onsamenhangende, neurotische gedrag dat erbij komt kijken. Deze honden vertonen hierbij vaak een lage lichaamshouding waarbij de ogen de omgeving afscannen op zoek naar potentieel gevaar. Dit zijn honden die veel onzekerheid vertonen. Vaak zie je dat ze op een opdringerige en wanhopige manier steun zoeken bij het baasje.

In het trainingstraject zijn er een aantal zaken die dienen te gebeuren om de hond te helpen:

Management

Allereerst is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de hond het hypergedrag niet altijd meer kan uitvoeren. Wanneer de hond de vrijheid heeft om zich te verplaatsen en gedragen hoe hij wilt, heeft hij ook de mogelijkheid om het gedrag steeds opnieuw uit te voeren en ‘vast te zitten’ in de gemoedstoestand. Het eerste dat moet gebeuren is de hond meer onder controle zetten door het gebruik van een bench en leiband.

Communicatie

Voor er ook maar aan training kan gedacht worden willen we een duidelijke communicatie opzetten die begrijpbaar zijn voor hond én baas en waarbij het mogelijk is om met de hond te communiceren tijdens momenten van angst of in de aanwezigheid van angstaanjagende (voor de hond) prikkels.

Structuur & leiderschap

Angstige honden zijn vaak angstig net omdat er geen duidelijkheid in hun leven bestaat. Ze weten niet wat er van hen verwacht wordt in deze menselijke wereld. Hierdoor hebben ze een eindeloze reeks aan opties, wat hen stress oplevert. We willen ervoor zorgen dat de hond weet dat wij hen zullen begeleiden. Dit doen we door hun wereld zeer voorspelbaar te maken en hen te helpen de juiste keuzes te maken in gedrag. Doordat zij op ons kunnen steunen nemen we al een deel van hun stress en angst weg, wat het gemakkelijker maakt voor hen om informatie te ontvangen en te verwerken.

Spel

Ik zou een heel apart artikel moeten wijten aan de effecten van spel op stress maar spel verlaagt stress en geeft meer weerbaarheid. Daarnaast verbetert het de band met de eigenaar en zorgt het voor een uitlaatklep. Niet onbelangrijk voor honden met drift of hogere energielevels (die logischerwijze vatbaarder zijn voor hyperalertheid).

Training

Door middel van duidelijke, consistente training is de hond in staat andere keuzes te maken en rust te vinden.
We kunnen in training de hond leren dat de angstaanjagende prikkels eigenlijk helemaal niet eng zijn en dat wij, als baasjes, ervoor zullen zorgen dat de hond niets overkomt.
Training geeft de hond nieuwe opties, opties die ze eerst niet voor mogelijk hielden.

Hierdoor zal ook het zelfvertrouwen van de hond toenemen en krijgt de hond meer controle over zijn eigen zenuwstelsel.
Hierbij gaan we enge prikkels niet uit de weg, integendeel. We leren de hond in de aanwezigheid van de enge prikkels rust aan. Vanuit die rust is er weer communicatie mogelijk om de hond nieuw gedrag aan te leren.